“Kokosolie is een wondermiddel”, “Van chocola word je slimmer”, “Glucose-fructosestroop is vergif”. Zulke uitspraken zie je vaak op internet, in tijdschriften en kranten voorbijkomen. Een paar jaar geleden wilde ik die dingen graag geloven, inmiddels word ik er doodmoe van. Hoe zit het nou ècht met voeding? En wat zijn de grootste uitdagingen op het gebied van voeding en gezondheid?

Met deze vragen ging ik op 16 december naar het symposium ‘Onbezorgd Smullen van Vlees, Vis, Groente en Fruit; Kan dat nog?’ aan de Universiteit van Maastricht.

Een lange titel en een lange treinreis voor een lang, maar ontzettend boeiend symposium. Na afloop was het voor mij een stuk helderder hoe we bewuster met voeding om kunnen gaan en hoe je betere keuzes kunt maken. De conclusie: niet vegan, paleo of raw, maar vooral meer gevarieerd en duurzamer.

onbezorgd smullen symposium

onbezorgd smullen symposium De goeroe voorbij

“Media maken dingen veel groter dan ze daadwerkelijk zijn. Dat werkt stress en complotdenken in de hand.”

De dag begon goed met deze toepasselijke uitspraak van professor Aalt Bast. Hij gaf aan dat veel media, gezondheidsgoeroes en boeken zich schuldig maken aan reporting bias. Er wordt dan een selectie gemaakt van onderzoeken die een bepaalde stelling bevestigen, andere onderzoeken worden bewust weggelaten.

Ook volgens professor en organisator Fred Brouns is het noodzaak om ons niet te laten leiden door tegenstrijdige berichten in de media, al die bangmakerij is nergens goed voor. Ondanks dat de voedselveiligheid hoger is dan ooit, is er juist veel angst over wat gezond is. Dat was voor hem de belangrijkste reden om dit symposium te organiseren en experts van verschillende vakgebieden erbij te halen.

De grootste uitdaging op voedselgebied

Volgens de VN hebben we in 2050 twee keer zoveel voedsel nodig als nu. Er zijn dan naar schatting ongeveer 2 miljard extra mensen op aarde. De voedselprijzen zullen hierdoor steeds verder stijgen, net als de voedselproductie natuurlijk. Alleen, als we voedsel blijven produceren zoals we dat nu doen, ontstaan er onoverkomelijke problemen.

Eén van die problemen is de vleesproductie en het bijbehorende veevoer. Professor Harry Aiking gaf een heldere illustratie van de huidige omvang van de veeteelt: “Als je al het gewicht van de gewervelde dieren op aarde bij elkaar optelt, dan is 65% daarvan vee en 30% mens.”

De vleesproductie is bovendien zeer vervuilend voor het milieu, vanwege de verstoring van de stikstof- en koolstofkringloop en het verlies in biodiversiteit. Volgens professor Arnold van Huis is er over dertig jaar niet voldoende land voor de huidige vorm van veeteelt, dus moeten er alternatieven worden gezocht.

Een vis-cieuze cirkel

Een soortgelijk probleem is de visproductie. In Nederland eten we relatief weinig vis, ongeveer 100 gram per week. Maar vis zorgt in andere delen van de wereld, waaronder in Afrika, voor het levensonderhoud van ongeveer 800 miljoen mensen. Professor Johan Verreth noemt vis ook wel ‘het eiwit van de arme delen van de wereld.’

De zeeën worden op dit moment al maximum bevist, maar zullen volgens professor Verreth niet worden leeggevist. Kweekvis is daarom vooral de toekomst, naar verwachting moet deze productie verdubbelen in de komende 15 jaar. Het visvoer is echter nog een zware belasting voor het milieu. Vaak wordt er vis gebruikt in visvoer, waardoor er nog meer vis moet worden gekweekt. Een vicieuze cirkel.

De oplossing?

Mogen we dan helemaal geen vlees en vis meer eten? Nee, volgens de experts is dat niet nodig. De gezondheidsvoordelen van vlees en vis wegen nog steeds op tegen de nadelen. De gevaren van antibiotica en zware metalen in vlees en vis vallen heel erg mee, dat is vooral mediaspektakel.

Toch is het geen excuus om iedere week kilo’s spareribs en plofkip weg te werken. Er moet verandering komen in onze consumptie, dat is duidelijk. Volgens professor Aiking is daar nog veel innovatie voor nodig. Hierbij spelen de overheid, industrie èn de consument een belangrijke rol. Plantaardig eiwit en duurzamere productiemethoden zijn volgens hem de oplossing voor een meer duurzame voedselvoorziening.

Professor Brouns verwacht dat de voeding anno 2020 is verschoven naar minder suiker, zout, calorieën en verzadigd vet en meer plantaardig eiwit. In Nederland eten we op dit moment echter het minst plantaardig eiwit van heel Europa, terwijl we de meeste zuivel eten. Een omslag is dus niet makkelijk, maar wel mogelijk als we plantaardig eiwit toegankelijk en lekker maken.

onbezorgd smullen symposium

Alternatieven

Eiwit hebben we nodig, dat is duidelijk. Volgens professor Luc van Loon “ben je wat je zojuist gegeten hebt”, waarmee hij doelt op directe toename van de eiwitsynthese in je spieren na het eten van een eiwitrijke maaltijd. Als je daarbij ook nog regelmatig beweegt, worden onze spieren nog gevoeliger voor de anabole werking van voeding. Om gezond oud te worden, is voldoende eiwit en voldoende beweging essentieel.

Dierlijk eiwit is het makkelijkst voor ons lichaam om op te nemen en bevat bovendien vitaminen en mineralen die we nauwelijks uit andere bronnen kunnen halen.

Het Voedingscentrum (naar eigen zeggen volledig afhankelijk) adviseert dan ook om 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees. Dit betekent dat je ongeveer drie tot vier keer per week vlees kan eten. Daarnaast adviseren ze om 1 keer per week vis te eten, omdat dit veel gezondheidsvoordelen met zich meebrengt.

Zware metalen, zoals kwik, in vis wegen daar niet tegen op. Je zou namelijk 117 tot 938 kilo tonijn moeten eten voor een kwik vergiftiging, stelt professor Ingeborg Brouwer.

Plantaardig = aardiger

De andere dagen kunnen worden dus gevuld met plantaardige eiwitrijke producten, zoals peulvruchten, noten en paddenstoelen. Tijdens het symposium kwamen ook nog andere alternatieven aan bod, zoals vleesvervangers, insecten en algen.

Vleesvervangers zijn, volgens Astrid Postma-Smeets van het Voedingscentrum, vaak nog geen volledige vervanger voor vlees, omdat het een andere verhouding van zout, verzadigd vet, vitaminen en mineralen bevat.

Algen en insecten zijn interessante voedselbronnen voor de mens, maar ze zijn beiden vooral veelbelovend als duurzame voeding voor vee- en visteelt. Er zijn echter nog veel uitdagingen, zoals wetgeving bij insecten en het goedkoop produceren van algen.

perfecte dieet bestaat niet

Onbezorgd smullen, kan dat nog?

Naast alle experts op het symposium, gaven vier chefkoks een klein kijkje in hun wereld. Hoe kijken zij naar al die hypes, maar ook de serieuze uitdagingen? Volgens Hans van Wolde, sterrenkok bij restaurant Beluga, is de trend van 2017 vooral lekker koken, het liefst met lokale ingrediënten.

Dat beaamt Fred Brouns ook toen ik hem na afloop van het symposium even sprak (zie video hieronder). Naast lekker eten, zijn variatie en niet teveel eten zijn belangrijkste uitgangspunten. Minder vlees, regelmatig vis en meer plantaardig eiwit, groenten en fruit; dat is waar het volgens hem om draait.

Hopelijk komen daar in de toekomst steeds duurzamere oplossingen voor, zodat in 2050 iedereen voldoende kan eten en zonder dat het ten koste van de aarde gaat. Na de lezingen ben ik in ieder geval positief gestemd, de ontwikkelingen gaan razend snel.

Mijn visie

Die nuchtere kijk op voeding lucht op. Ik geloof inmiddels niet meer in een perfect dieet of dat bepaalde producten wondermiddelen zijn. Het gaat vooral om, wat voedingswetenschapper Ingeborg Brouwer mooi zei, het gehele voedingspatroon en leefstijl. Je kan (en hoeft) niet altijd de beste keuzes maken, maar een beetje bewuster kan wel. Voor onze gezondheid, maar ook voor de toekomst.

Voor mij was dit symposium een duidelijke bevestiging van wat ik al dacht. Gevalletje reporting bias? Misschien wel. Maar aan de andere kant geloof ik eerder wat al deze wetenschappers en experts na jaren onderzoek zeggen dan wat er op social media staat. Niet zo sexy, maar het slaat in ieder geval ergens op.

Daarom heb ik besloten vanaf nu minder vlees te gaan eten en vaker te kiezen voor plantaardige vervangers. Ik ga me eens verdiepen in de wereld van de peulvruchten, want die eet ik niet zo vaak. Dat was destijds vanuit de overtuiging dat ze niet werden gegeten door de oermens, maar ook dat is maar één (halve?) kant van het verhaal.

De nadruk ligt bij het paleo dieet sterk op dierlijke eiwitten en dat is toch een stuk minder duurzaam dan ik dacht. Ook al zijn er hele mooie initiatieven zoals lokaal grasgevoerd vlees, ik denk niet dat dat een antwoord op het probleem is. Zeker niet als er nog eens 2 miljard meer mensen op aarde leven.

Mijn eetpatroon is daarom inmiddels minder rechtlijnig en komt uiteindelijk uit bij ‘gevarieerd en niet teveel’. Geen duidelijk dieet of stroming dus. Misschien lastiger te verkopen, maar wel een stuk langer houdbaar!

Benieuwd naar het symposium? In onderstaande video laat ik een impressie zien van de dag en spreek ik kort met Prof. Fred Brouns over de inhoud van de dag en zijn visie daarop.

Wat is jouw visie op voeding? Hoe kijk jij aan tegen de grote uitdagingen van de toekomst?